Hoe AI Facility Management in de zorg verandert

De inzet van AI in ziekenhuizen en klinieken zorgt voor een grote verandering in hoe zorg wordt georganiseerd en uitgevoerd. Kunstmatige intelligentie helpt om belangrijke problemen in de sector aan te pakken, zoals stijgende kosten, steeds strengere regels, privacy en databeveiliging, energieverbruik en de groeiende behoefte aan zorg op maat voor iedere patiënt.

Kortom: AI wordt stap voor stap een praktische hulp in de dagelijkse zorgpraktijk.

In een sector waar elke seconde telt - en waar vertragingen en inefficiënties levens kunnen kosten - is AI een transformatieve partner geworden die op meerdere gebieden impact kan maken.

Van energie tot administratie en patiëntenzorg

AI kan helpen om kosten te verlagen en administratieve taken makkelijker te maken. Denk aan het plannen van afspraken, het verwerken van facturen en het bijhouden van elektronische patiëntendossiers. Ook achter de schermen speelt AI een belangrijke rol. Het kan bijvoorbeeld helpen bij het regelen van voorraden en logistiek. Door verstoringen in de toeleveringsketen op tijd te signaleren en alternatieven voor te stellen, kan de zorg gewoon doorgaan zonder onnodige onderbrekingen.

AI voorspelt ook tekorten aan medicijnen en apparatuur door gebruikspatronen en patiëntenstromen te analyseren. Zo wordt verspilling verminderd en benodigdheden beschikbaar wanneer dat nodig is.

De rol in voorspellend onderhoud en energiebeheer is even belangrijk. In omgevingen zoals bioveiligheidslaboratoria, operatiekamers of onderzoeksfaciliteiten maakt AI real-time controle mogelijk van luchtstroom, temperatuur, vochtigheid en druk, voor optimale omstandigheden.

Toegepast op apparatuurmonitoring voorspelt AI wanneer ziekenhuisapparatuur onderhoud of reparatie nodig heeft. Zo wordt uitvaltijd verminderd en blijft kritieke apparatuur operationeel.

AI voor toegangsbeveiliging en slimme controlesystemen

Zorginstellingen zijn extra kwetsbaar. Ze behandelen ernstige ziektes en zorgen voor mensen die vaak al verzwakt zijn. Dat vraagt om een veilige omgeving. Slimme apparaten die met AI werken helpen daarbij. Ze versterken de beveiliging, zowel fysiek (zoals toegangscontrole) als digitaal (zoals bescherming van gegevens). Tegelijk ondersteunen ze infectiepreventie en dragen ze bij aan betere patiëntenzorg.

• Biometrische toegangscontrole: gezichtsherkenningssystemen beheren beveiligde in- en uitgangen, vaak gecombineerd met scanners die verdachte voorwerpen (zoals wapens) kunnen detecteren.

• Geluidsdetectie-analyse: hoogprecisie AI-tools identificeren tekenen van agressie, brekend glas of hulpgeroep, voor snellere reacties.

• Mensenmassadetectiesystemen: door bewegingspatronen in ziekenhuizen te monitoren kan AI afwijkingen (zoals rondhangen bij beperkte zones) opsporen en geautomatiseerde reacties activeren. Bijvoorbeeld alarmen, verlichting of personeelswaarschuwingen.

Deze technologieën helpen ook om patiënten beter in de gaten te houden en sneller te reageren wanneer dat nodig is. Zo ontstaat een veiligere zorgomgeving die zich makkelijker aanpast aan wat patiënten en medewerkers op dat moment nodig hebben.

Kortere wachttijden op de spoedeisende hulp

AI kan grote hoeveelheden gegevens analyseren, zoals het aantal patiëntopnames, de beschikbaarheid van personeel en hoe werkprocessen verlopen. Op basis daarvan kan het systeem helpen om mensen en middelen slimmer in te zetten. Een belangrijk voordeel: kortere wachttijden op de spoedeisende hulp en bij poliklinieken.

Daarnaast leert AI van eerdere situaties en incidenten. Daardoor kunnen veiligheidsmaatregelen en werkafspraken steeds verder worden verbeterd. Zo blijven zorginstellingen wendbaar en beter voorbereid op nieuwe uitdagingen, terwijl ze zorgen voor een veilige omgeving voor patiënten, medewerkers en bezoekers.

Slimme infectiecontrole en epidemievoorspelling

Infecties blijven een constante uitdaging voor gezondheidssystemen. De WHO schat dat 7 op de 100 patiënten op de intensive care minstens één ziekenhuisinfectie oploopt. AI-gebaseerde systemen bieden een veelbelovende oplossing door vroege detectie van uitbraken en ondersteuning van snelle responsstrategieën:

• ProMED Mail geeft al lang vroege waarschuwingen voor uitbraken.

• EPIWATCH biedt wereldwijde epidemiegegevens van de laatste 30 dagen, met tools zoals FLUCAST, een seizoensgriepvoorspeller.

AI speelde ook een belangrijke rol bij het opsporen van COVID-19. Slimme algoritmes konden medische beelden, zoals longscans, analyseren en helpen bij het stellen van een diagnose. Tijdens de pandemie ondersteunden voorspellende modellen ziekenhuizen bovendien bij het maken van snelle keuzes en het stellen van prioriteiten. Zo bewees AI juist in crisistijd zijn waarde.

Regelgeving en gegevensbescherming

De snelle digitalisering van de zorg brengt ook risico’s met zich mee. Denk aan misbruik van data, vooroordelen in algoritmes en schending van privacy. Om AI betrouwbaar en eerlijk te laten werken, moeten systemen worden getraind met goede en gevarieerde gezondheidsgegevens. Alleen met data die verschillende groepen mensen vertegenwoordigt, kan AI tot eerlijke en nauwkeurige uitkomsten komen.

De European Health Data Space (EHDS), van kracht sinds 2025, heeft een veilig kader gecreëerd voor toegang tot en verwerking van gezondheidsgegevens, in lijn met AVG, de Data Governance Act, de Data Act en de NIS-richtlijn. Binnen dit kader zijn speciale regels opgesteld voor de zorgsector, juist omdat medische gegevens extra gevoelig zijn. Maar voldoen aan de regels is geen eenmalige actie. AI in de zorg vraagt om voortdurende controle. Systemen moeten regelmatig worden bijgewerkt, getest en gecontroleerd. Zo blijft de veiligheid en transparantie gewaarborgd. Gaat er iets mis of wijkt een systeem af van wat verwacht wordt? Dan moet dat direct worden gemeld bij de toezichthouder.

Aanjager van zorgtransformatie

AI heeft enorm veel potentie in de zorg en zal de komende jaren een belangrijke rol spelen in hoe de sector zich ontwikkelt. Tegelijk zijn er nog drempels. Zorgprofessionals hebben training nodig, de invoering kost geld en nieuwe systemen moeten goed aansluiten op bestaande werkprocessen.

Toch is de richting duidelijk. AI kan helpen om processen slimmer te organiseren, de veiligheid te vergroten en de patiëntenzorg te verbeteren. Ook maakt het zorgorganisaties beter bestand tegen veranderingen en crisissituaties. AI-gedreven faciliteitenbeheer is dan ook geen toekomstmuziek meer. Het wordt steeds vaker praktijk en verandert stap voor stap hoe ziekenhuizen en klinieken werken en zich aanpassen aan nieuwe uitdagingen.