Extreme hitte in steden: wat hebben we geleerd?

Steden over de hele wereld krijgen steeds vaker te maken met extreme hitte. Hittegolven komen vaker voor en duren langer. In meer dan honderd steden loopt de temperatuur zelfs vijf dagen of langer op tot boven de 50 graden.

Deze hitte is niet alleen vervelend, maar ook gevaarlijk. Mensen kunnen er ziek van worden of zelfs aan overlijden. Ook werken bij hoge temperaturen is lastiger. Tegelijkertijd biedt deze ontwikkeling een kans om steden slimmer in te richten.

Steden zijn vaak warmer dan het omliggende platteland. Dat komt doordat er veel steen en asfalt is, maar weinig groen en water. Dit heet het stedelijk hitte-eilandeffect. Vooral mensen met een laag inkomen, mensen die buiten werken, ouderen en jonge kinderen lopen extra risico. Wereldwijd overlijden jaarlijks bijna een half miljoen mensen door de gevolgen van extreme hitte.

Daarom is het belangrijk dat steden zich aanpassen. Met slimme keuzes in de inrichting van de openbare ruimte kunnen ze hitte beter opvangen en de stad veiliger maken. In steden waar het al jaren erg warm is, worden hiervoor steeds meer oplossingen toegepast.

Ook kleine aanpassingen kunnen veel verschil maken. Meer bomen, schaduw, water en de juiste bestrating helpen om de temperatuur te verlagen. Daarnaast kunnen gebouwen en andere voorzieningen zo worden ontworpen dat ze minder warmte vasthouden. Ook goede voorlichting over de risico's van hitte speelt een belangrijke rol.

Hieronder vind je voorbeelden van hoe steden zich kunnen voorbereiden op een warmer klimaat.

Phoenix, VS: schaduw als primaire infrastructuur

Phoenix is de warmste grote stad van de Verenigde Staten. In de zomer loopt de temperatuur er overdag vaak op tot boven de 43 graden. Daarom zet de stad volop in op meer schaduw om de hitte beter leefbaar te maken. Ook wil Phoenix het aantal bomen vergroten, omdat de boomdekking de afgelopen jaren is afgenomen. Met het programma Shade Phoenix plant de stad 27.000 nieuwe bomen. Ook komen er 550 schaduwconstructies op plekken waar veel mensen lopen. Sommige van deze constructies worden ontworpen door lokale kunstenaars. Zo zorgen ze niet alleen voor verkoeling, maar fleuren ze ook de openbare ruimte op. De meeste projecten komen in wijken met lage en middeninkomens. Schaduw helpt op verschillende manieren. Het zorgt voor lagere temperaturen, beschermt mensen tegen de hitte en voorkomt dat wegen en andere voorzieningen te warm worden door de felle zon.

Dhaka, Bangladesh: koele daken

In veel wijken van Dhaka staan huizen met daken van golfplaat. Deze daken worden snel heet. Omdat er weinig groen is en veel mensen dicht op elkaar wonen, kan de hitte in de hoofdstad van Bangladesh flink oplopen.

Tijdens een proef kregen scholen en woningen een dak met speciale, zonwerende verf. Deze verf weerkaatst zonlicht, waardoor het dak minder warm wordt.

De resultaten waren opvallend. Op de warmste momenten van de dag was het binnen bijna 8 graden koeler. Ook bleef het binnen koeler dan buiten. Dat was vóór de proef niet zo.

Koele daken kunnen ook in andere warme steden een goede oplossing zijn. Ze maken gebouwen comfortabeler en kunnen helpen om de energiekosten voor koeling te verlagen. Bovendien zijn ze relatief betaalbaar en eenvoudig op grote schaal toe te passen.

Athene, Griekenland: informatie helpt bij de voorbereiding

Athene was de eerste stad in Europa die een speciale hittecoördinator aanstelde. Deze persoon helpt de stad om zich beter voor te bereiden op hittegolven en stijgende temperaturen. Naar verwachting zal het aantal dagen met extreme hitte in Athene tegen 2050 verdubbelen.

De stad geeft hittegolven een risiconiveau. Zo weten inwoners en hulpdiensten hoe ernstig de situatie is en welke maatregelen nodig zijn. Vooral organisaties die werken met kwetsbare mensen worden op tijd gewaarschuwd. Ook is er een app met actuele informatie over de hitte en plekken waar mensen verkoeling kunnen zoeken. Daarnaast geeft de stad praktische tips, zoals: blijf tijdens de warmste uren van de dag zoveel mogelijk binnen.

Een belangrijk doel is om mensen bewust te maken van de gevaren van extreme hitte. Veel mensen onderschatten de risico's, terwijl hitte levens kan kosten. Goede voorlichting en eenvoudige adviezen, zoals voldoende water drinken, kunnen daarom een groot verschil maken.

Medellín, Colombia: groene corridors

Medellín staat bekend als de Stad van de Eeuwige Lente. Toch kreeg ook deze Colombiaanse stad steeds meer last van hitte. Door de groei van de stad kwamen er meer gebouwen en wegen, terwijl er minder ruimte was voor groen. Daardoor steeg ook de luchtvervuiling.

Om de stad af te koelen, legde Medellín tientallen groene corridors aan. Dit zijn lange stroken met tienduizenden bomen en planten die met elkaar verbonden zijn. Voor het onderhoud leidde de stad ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op tot hovenier.

Wegen en waterlopen veranderden zo in groene zones die zorgen voor meer schaduw, minder geluid en schonere lucht. Dankzij deze aanpak is de temperatuur in delen van de stad met ongeveer 2 graden gedaald. Medellín laat zien hoe meer groen kan helpen om steden koeler en prettiger te maken.

Freetown, Sierra Leone: miljoenen bomen planten

In Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone, is het het hele jaar warm. Door klimaatverandering wordt het er naar verwachting nog heter. Dat is een probleem, omdat veel mensen buiten werken en daardoor extra last hebben van de hitte.

Daarom startte de stad de campagne Freetown the Treetown. Het doel is om vóór 2030 vijf miljoen bomen te planten. Bewoners helpen mee met het kweken en planten van de bomen. Zo zorgt het project niet alleen voor meer groen, maar ook voor extra werkgelegenheid.

De bomen worden geplant op plekken waar ze het meeste effect hebben, zoals langs wegen, bij scholen en in woonwijken. Elke boom krijgt bovendien een digitale registratie. Zo kan de stad volgen hoe de bomen groeien en welke resultaten het project oplevert.

Bomen zorgen voor schaduw, verkoelen de omgeving en verbeteren de luchtkwaliteit. Door op grote schaal bomen te planten, wil Freetown de stad beter beschermen tegen extreme hitte en de gevolgen van klimaatverandering.

Toekomstige strategieën

Steden die zich voorbereiden op een warmer klimaat, kunnen verschillende maatregelen nemen om inwoners beter te beschermen. Sommige oplossingen werken direct. Andere zijn juist bedoeld voor de lange termijn.

Athene laat zien hoe belangrijk goede voorlichting is. Door inwoners op tijd te waarschuwen voor hittegolven, kunnen zij maatregelen nemen om gezond te blijven. Freetown en Medellín kiezen voor meer bomen en groen om de stad af te koelen. Phoenix en Dhaka laten zien dat ook slimme aanpassingen aan gebouwen en de openbare ruimte kunnen helpen.

Door groen, slimme infrastructuur en goede voorlichting te combineren, kunnen steden beter omgaan met extreme hitte. Dat maakt de stad niet alleen veiliger, maar ook gezonder en prettiger om in te wonen.