Catastrofale natuurbranden: hoe kan technologie helpen ze te voorspellen en te voorkomen?

Wanneer een natuurramp plaatsvindt, klinkt vaak dezelfde vraag: had dit voorkomen kunnen worden? Op die vraag is meestal geen eenvoudig antwoord. Daarom is een andere vraag belangrijker: hoe kunnen we dit in de toekomst voorkomen? Technologie speelt daarbij een steeds grotere rol. Slimme systemen helpen om risico's eerder te herkennen, sneller in te grijpen en de schade te beperken.

Natuurrampen, zoals aardbevingen, bosbranden, orkanen, vulkaanuitbarstingen, hittegolven, stormen en overstromingen, komen steeds vaker voor en worden steeds heftiger. Klimaatverandering speelt daarbij een belangrijke rol. Het aantal klimaatgerelateerde rampen is de afgelopen dertig jaar verdrievoudigd. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) leven bijna vier miljard mensen in gebieden die extra kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Bosbranden behoren daarbij tot de grootste risico's.

Een menselijke en economische ramp

De bosbranden bij Eaton en Palisades in Los Angeles maakten opnieuw duidelijk hoe verwoestend natuurbranden kunnen zijn. Ook in andere delen van de wereld richten bosbranden grote schade aan. In Chili werden dichtbevolkte gebieden, zoals Viña del Mar, Valparaíso, Santa Juana, Santa Olga en Quilpué, zwaar getroffen. In 2024 werden in de Mexicaanse deelstaat Mexico meer dan 1.000 bosbranden geregistreerd. Ook in Portugal, Turkije, Brazilië, Peru en Nieuw-Zeeland gingen duizenden hectares natuur verloren en moesten veel mensen hun huis verlaten.

Ook Europa heeft steeds vaker te maken met grote bosbranden. Volgens het Joint Research Centre (JRC) van de Europese Commissie behoorde het bosbrandseizoen van 2023 tot de vijf zwaarste sinds 2000. Meer dan 500.000 hectare land ging verloren. Bij de Griekse stad Alexandroupolis woedde zelfs de grootste bosbrand die ooit in de Europese Unie is geregistreerd sinds het European Forest Fire Information System (EFFIS) in 2000 begon met het bijhouden van deze gegevens.

Bosbranden laten zien hoe belangrijk het is om onze samenleving beter voor te bereiden op natuurrampen. Dat vraagt om nieuwe technologieën en slimme systemen die branden vroeg kunnen signaleren, zodat de gevolgen zoveel mogelijk worden beperkt.

De gevolgen zijn niet alleen groot voor mens en natuur, maar ook voor de economie. Volgens het rapport The Cost 2024: A Year of Climate Breakdown van Christian Aid veroorzaakten klimaatrampen in 2024 wereldwijd meer dan 200 miljard euro aan schade. Het Wereld Economisch Forum schatte eerder al dat bosbranden wereldwijd gemiddeld zo'n 50 miljard dollar per jaar kosten.

Artificiële intelligentie als bondgenoot

Kunstmatige intelligentie (AI) speelt een steeds belangrijkere rol bij het voorkomen van natuurrampen. AI kan grote hoeveelheden gegevens verzamelen, combineren en analyseren. Daardoor kunnen patronen worden herkend die wijzen op een grotere kans op extreme weersomstandigheden.

De mogelijkheden van AI en voorspellende analyses nemen snel toe. Zo gebruikt het bedrijf Space Intelligence AI om met satellietbeelden meer dan 1 miljoen hectare land in kaart te brengen. Het doel is om beter inzicht te krijgen in de gevolgen van ontbossing voor het klimaat.

Ook het IKI-initiatief zet AI in om weerspatronen te voorspellen in kwetsbare gebieden, zoals Sub-Saharaans Afrika. Zo kunnen overheden en lokale gemeenschappen zich beter voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering.

Daarnaast gebruikt Dive.tech een combinatie van heliumballonnen, uitkijktorens, satellietbeelden en AI-gestuurde beeldherkenning om bosbranden vroeg te signaleren. Deze technologie houdt grote gebieden continu in de gaten en levert realtime gegevens, zodat hulpdiensten sneller kunnen ingrijpen.

Drones, satellieten en hogereresolutiecamera's

In 2023 zette het Wereld Economisch Forum vier startups in de schijnwerpers die met technologie helpen om bosbranden sneller op te sporen en de schade te beperken.

PANO AI gebruikt kunstmatige intelligentie om bosbranden snel te lokaliseren en de situatie in verschillende gebieden te beoordelen. OroraTech zet meer dan twintig satellieten in om realtime gegevens te verzamelen. Daarmee kunnen beginnende branden vroeg worden ontdekt en kan de ontwikkeling van een brand goed worden gevolgd.

Het Braziliaanse Um Grau e Meio gebruikt camera's met een hoge resolutie en satellietbeelden om bossen te bewaken. Met slimme algoritmen kan het systeem rook al binnen enkele seconden herkennen.

Flash Forest richt zich op het herstel van natuur na een bosbrand. Het bedrijf gebruikt drones om zaden van inheemse boomsoorten uit te strooien. Eén drone kan tot 180 zaadcapsules per minuut verspreiden. Dat is ongeveer honderd keer sneller dan wanneer dit met de hand gebeurt.