Het Amsterdamse gebouw 'The Edge' herdefinieerde slimme gebouwen: Erik Ubels over de toekomst

Smart building-expert Erik Ubels was een visionair achter The Edge, een Amsterdams kantoorgebouw dat bij de oplevering in 2014 werd geprezen als een van de meest verbonden en duurzame ter wereld. Ubels was destijds CIO bij Deloitte, de belangrijkste huurder van het gebouw. De kenmerken van The Edge — zoals een app die mensen helpt parkeerplaatsen en werkplekken te vinden, zonnepanelen om het elektriciteitsverbruik te verlagen en sensoren die de verlichting aansturen — verlegden destijds de grenzen van slim ontwerp.

Ubels, die nu adviseert in de wereld van smart buildings vertelt over dat project en over hoe het landschap sindsdien is veranderd.

Wat was uw rol bij en visie op de ontwikkeling van The Edge?

"Deloitte wilde een nieuw gebouw ontwikkelen in Amsterdam en vroeg mij daarvoor de verantwoordelijkheid te nemen. Bedrijven zoals Deloitte zijn zich doorgaans zeer bewust van de strijd om talent. We wilden niet zomaar een gewoon kantoor bouwen, maar een kantoor dat jonge mensen zou aantrekken om bij Deloitte te komen werken. We stelden ons voor dat het gebouw een groot deel van onze identiteit zou worden. We hebben op elk vlak gepusht om zo duurzaam mogelijk te zijn — binnen wat op dat moment haalbaar was — en we hebben die grens verlegd. We beseften dat het niet alleen gaat om de duurzaamheid van het gebouw zelf, maar ook om hoe je naar je werk gaat, hoe je er aankomt, hoe je het werk ervaart, hoe je samenwerkt met collega's, klanten ontvangt en met hen werkt. Daarom hebben we gezorgd voor alle denkbare voorzieningen — koffie van topkwaliteit, een sportschool, restaurants, eten, een gemakswinkel zoals je die in luxe hotels vindt — én voor de vrijheid om zelf een werkplek te kiezen."

Welke uitdagingen kwamen er kijken bij het realiseren van The Edge, van visie tot oplevering?

"Het was vrij uniek toen we begonnen na te denken over hoe mensen naar het gebouw zouden komen, hoe ze zouden parkeren, hoe ze een plek zouden vinden, hoe ze de verlichting en temperatuur zouden regelen. We beseften niet dat alles wat we voor ogen hadden simpelweg nog niet bestond. Als je nu een toegangssysteem voor een gebouw koopt, dan weet je dat het werkt met NFC-kaarten en, als je dat wilt, met je telefoon. Maar destijds moesten we daar expliciet om vragen — en dat gold ook voor kentekenregistratie voor de parkeergarage of koffiemachines met een internetverbinding. Alles wat we destijds wilden verbinden, moesten we zelf aanvragen. Soms bestond er zelfs geen product dat je kon aansluiten.

Er was veel weerstand vanuit de bouwsector, de ingenieursbureaus, de installateurs en de aannemers — en dat is helaas niet veranderd. Dat is een enorme uitdaging in de sector; die is zeer gefragmenteerd. Ik doe nog steeds veel nieuwe gebouwen, en ik moet de sector nog altijd aansporen. Voor smart buildings is het verstandig dat je zo veel mogelijk geïntegreerde technologie in één keer aanschaft. Koop de draaideuren, de tournikets, de deurensystemen et cetera niet afzonderlijk, maar koop het van één partij; dat maakt het leven honderd keer eenvoudiger."

Hoe is uw kijk op smart buildings veranderd sinds de opening van The Edge, meer dan tien jaar geleden?

"Het goede nieuws is dat alles wat je tegenwoordig kunt kopen connectiviteit heeft, zodat je het via een kabel of draadloos met het internet kunt verbinden. Dat betekent dat je toegang hebt tot alle data die zo'n systeem genereert. Mijn visie op smart buildings is veel breder en dieper geworden dan voorheen, en de technologie is steeds goedkoper geworden. Tegenwoordig leg ik klanten uit dat we een smart building goedkoper kunnen bouwen dan een traditioneel gebouw — zeker als je kiest voor geïntegreerde oplossingen."

Hoe snel verandert het technologische landschap voor gebouwen? Speelt AI al een rol?

"De technologie zelf verandert niet zo snel, want het is een zeer traditionele sector die daar bewust voor kiest. De innovatie is eigenlijk behoorlijk teleurstellend. Elektronica en de integratie daarvan zijn uiteraard veranderd, maar het fundamentele deel van de technologie niet.

Er zijn enorm veel ontwikkelingen gaande op het gebied van kunstmatige intelligentie. Dat is positief, want daarmee kunnen we de besturing van systemen in gebouwen veel beter optimaliseren dan mensen dat kunnen. AI kan de instellingen van een gebouwbeheersysteem aanpassen en problemen automatisch verhelpen. We kunnen AI inzetten om verwarming en koeling te optimaliseren, want de meeste gebouwen zijn op dat vlak nog behoorlijk achterhaald. Hoe vaak kom je op maandagochtend op kantoor en is het er nog koud? Waarom? Omdat iemand heeft besloten dat de verwarming op een tijdklok werkt. Mijn filosofie is dat elk gebouwbeheersysteem of regelsysteem dat nog een klok gebruikt, ouderwets is. Het zou moeten leren van gedrag."

Welke aankomende trends of mogelijkheden voor smart buildings maken u enthousiast over de toekomst?

"Ik heb een aantal gebouwen in houtbouw gerealiseerd. Ik denk dat dat de toekomst is. Ze voeden met gelijkstroom is zeer zinvol, en het is haalbaar. Daarnaast werken we aan gebouwen die we 'functievrij' noemen. Functievrij betekent dat we op dag één niet bepalen wat voor soort gebouw het wordt. Als je bouwt in hout — wat meer op een legosysteem lijkt — kun je het uit elkaar halen en herbestemmen, wat veel eenvoudiger is dan bij beton. Stel dat we een nieuwe structuur of een nieuw gebouw in een stad ontwikkelen dat aanvankelijk een kantoor wordt. Als je het dan ontwerpt als kantoor, kan dat je beperken om er later een ziekenhuis, een school of appartementen van te maken. Ik denk dat we veel meer moeten inspelen op de realiteit dat hier in Nederland — en ook op veel andere plaatsen — een enorm woningtekort bestaat, terwijl de bevolking vergrijst. We hebben nu een grote vraag van jonge mensen naar appartementen in steden, en daar kunnen we in voorzien. Maar je kunt je ook voorstellen dat we over twintig of vijfentwintig jaar misschien weer van die appartementen af willen."